Bu rakamlar bize özel güvenlik sektörünün modern toplum hayatımızın önemli bir parçası haline geldiğini, güvenlik şirketleri ile beraber özel güvenlik görevlilerinin ülkemizin hemen her köşesinde faaliyet gösterdiğini, kişi, kurum ve şirketlerin yaşam hakkı, mülkiyet, zilyetlik ve işletme yönetimi hakkının saldırılara karşı korunduğunu ve böylelikle düzenin tesisi ile hayatın normal akışına önemli katkılar sağlandığı hususlarını ifade etmektedir.

Ancak istihdam yaratan ve ülke ekonomisinde canlılık meydana getiren özel güvenlik sektörü ile yeni tanışmamız, bürokrasinin bizlere rehberlik edemeyişi, geçmişin acı deneyimlerinden kaynaklanan güvensizlik, inisiyatif kullanamayan kamu görevlileri, cezalandırmaya yönelik yaptırımlar, kamunun hantal ve duruk yapısı, ihtiyacımızı karşılamayan hukuki mevzuat gibi pek çok sorunla karşı karşıyayız. Aşağıda üç başlık halinde bu konulara değineceğiz.

1-Sosyal sigorta işlemleri:
5510 sayılı kanuna istinaden “Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği”nin 2008 yılında yürürlüğe girmesinden sonra işyeri bildirgesi, aylık prim ve hizmet belgesi, hizmet akdi ile sigortalı olarak çalışmaya başlayan özel güvenlik görevlilerin bilgi formu, işe giriş bildirgesi, işten ayrılış bildirgesi, iş kazası ve meslek hastalıkları bildirimi yanı sıra, eksik gün bildirim formu vb. her türlü bilgi ve belge “e-sigorta” ortamında yapılmaya başlanmıştır.

5510 sayılı Kanun sigortalıların haklarını geliştirmiş ancak, hemen her gün iş bildirgesi verilen, iş giriş-çıkışı yapılan, Dr. Raporu alınan sektörde işverenleri zor duruma düşürecek yeni idari ve mali yükümlülükler getirmiştir. Bildirimi süreye tabi sigortalı belgelerinin tanziminde yapılacak en ufak bir maddi hata ek bildirge ile tashih edilse bile idari para cezası (İPC) gündeme gelmektedir.

Görevi başındayken rapor alan özel güvenlik görevlisi bu duruma örnek olarak gösterilebilir. Taahhüdü altındaki projede eksik personel çalıştırdığı için ceza almak istemeyen işveren rapor alanın yerine çalıştıracağı personelin iş giriş bildirgesini 5510/8 maddesi gereği sigortalılık başlangıç tarihinden önce yapmak zorundadır.

Özel güvenlik kanun kapsamındaki projede istihdam edilecek kadro özel güvenlik mevzuatı gereği sabit olduğundan ve şirket bünyesindeki sigortalı havuz personelin işyeri bildirgesi alınmış başka bir projede görev verilmesi sonucu değiştirmeyeceğinden gerek SGK ve gerekse hizmet alan idare tarafından İPC uygulanmakta, bordro puantaj kayıtlarında 1 günlük yevmiyedir. Bu itibarla özel güvenlik görevlilerinin de tarım, inşaat ve balıkçılık işyerleri gibi en geç işe başladığı gün sigortalı sayılması konusunda düzenleme gereklidir.

İş bitiminde kesin teminat mektubunun iadesi için sigorta kurumundan alınacak soğuk damgalı “İlişizlik Belgesi” (2) karşılaştığımız zorluğa bir başka örnek gösterilebilir. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından ilgili kurum adına düzenlenecek “İlişizlik Belgesi” ile ilgili olarak önce aylık prim ve hizmet belgeleri ile puantaj kayıtlarından iş giriş-çıkış tarihleri, prime esas kazançları, prim gün sayıları ve prime ilişkin borçlar kontrol edilmektedir.

Bu çerçevede hizmet sözleşmesindeki işe başlama tarihi 5188 sayılı yasanın zorlaması veya iş yeri teslimi gibi nedenlerle uzamış ise önce eksik gün prim ödemesine, ardından ek bildirge tanzimi ile İPC uyguladıktan sonra “İlişizlik Belgesi” düzenlenmektedir.

Bu arada İş Müfettişlerinin yetkilerin ellerinden alındığı düşüncesiyle karşı çıktığı “Kamu İdarelerinin Denetim Elemanlarınca Yapılacak Tespitler Hakkında Yönetmelik” taslağının yürürlüğe girmesi halinde işyeri bildirgesi alınmış projelerde yapılacak denetimlerde kayıt dışı istihdam, sigortalı sayılanların prime esas gerçek kazançları ile sigorta prim bedelinden elde dilen haksız kazançlar net bir şekilde tespit edilip engellenecektir.

2-Özel güvenlik işlemleri:
Özel güvenlik eğitimine konu bildirimlerin internet ortamında yapılmasına az bir süre kaldığını biliyoruz. Fakat özel güvenlik hizmetiyle ilgili öteki bildirimlerin faks, e-posta, kurye, özel kargo, posta yoluyla kabul edilmeyip bizatihi yönetici vasıtasıyla elden takip edilmesi gibi garip bir durumla karşı karşıyayız. Keza belgelerin şirketlere teslim edilmesinde de benzer uygulamalar yaşandığı duyulmaktadır. Emir komuta tarzında ortaya çıkan bu anlayış sorumluluk sahibi bir kısım yöneticiyi evrak takipçisi kuryeye dönüştürmüştür. Dolayısıyla özel güvenlik hizmetlerine ait bildirimlerin de internet ortamında yapılacağı tarihe kadar bir takım önlemler alınarak mağduriyetlerin giderilmesi gerekir. Yeri gelmişken Kamu İhale Kurumunun kendi mevzuatında değişikliğe gittiğini ve ihale sürecinde yazılı taahhütname almak şartıyla hazırladığı formlar üzerinden elektronik ortamda haberleşmeyi, belge alış-verişini temin ettiğini hatırlatırım.

Özel güvenlik yasasındaki hükümler ile uygulama yönetmeliğindeki düzenlemelerde yer alan bazı bildirimlerin anlamsızlığı nedeniyle sektör işverenleri İPC ödemeye devam ediyor. Örneğin özel güvenlik hizmetine başlamadan en geç bir hafta önceden bildirim yapılması, aksi takdirde İPC öngörülmesi emredici diğer kanun (Borçlar Kanunu, İş Kanunu, Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile kamu ihale mevzuatı), tüzük, yönetmelik ve kararlarlar ile çakışmaktadır.

İl Özel Güvenlik Komisyonlarının yetersiz sayıdaki kadro taleplerini kanun kapsamına almasıyla birlikte özel güvenlik görevlilerinin fazla mesai ücreti almadan gün veya gece boyu çalıştırılmasına başlanmış, hafta izinleri engellenmiş ve neticede hizmet amacından uzaklaşmıştır. Komisyonların, müracaatları değerlendirirken gerek hizmetin önemini ve gerekse çalışma hayatı huzurunu gözetecek şekilde karar alması şarttır. Bu çerçevede verilecek hizmetin amaçla örtüşmesi bakımından mevzuatta öngörülenin aksine azami miktarda tespit edilen kadro sayısının altında özel güvenlik görevlisi çalıştırılması engellenmelidir.

Özel güvenlik mali sorumluluk sigorta sistemi kendi sırlarını muhafaza ediyor. Sektör işverenlerinin sigorta konusu taleplere karşı savunmasını da temin edecek bu sistemin dört yıl içinde rizikosu gerçekleşmiş herhangi bir olay karşılığında ödeme yaptığını duymadık. Buradan özel güvenlik görevlilerinin görevi sırasında herhangi bir kişiyi zarara uğratmadığı gerçeği çıkmaz. Hoş zaten Sigorta Genel Şartlarının (3) teminat dışı halleri düzenleyen bölümleri öylesine muğlâk ifadeler ile doludur ki sigorta eksperi teminat dışı halin varlığına her zaman kanaat getireceğinden sektör işvereni bu konuda da çok ağır yük üstlenmiştir. Ayrıca özel güvenlik görevlilerinin tamamı için teminat poliçesi satın alındığı ve bildirim yapıldığı düşünülmesin. İhale kazanmak adına kimi acentelerden çok düşük bedel karşılığı satın alınan poliçeler, talimatta (4) öngörülen teminat tutarlarını karşılamayabilir. Çünkü bazı idareler tarafından acentelerin teklif ettiği poliçe ile teyid mektuplarının şüphe üzerine sorgulandığı ve tartışmalı poliçelerin satın alınmasının engellendiğini biliyoruz. O halde kanun kapsamındaki kuruluşların büyük bir bölümünün sorgulama yapmadığına dikkat edersek düşük ücretle satın alınmış muvazaalı teminat poliçeleri ilgili Sigortanın Genel Müdürlüğünce reddedilebilir. Zaten dört yıldır dört kuruş teminat ödemesi bulunmayan, kerameti kendinden menkul özel güvenlik mali sorumluluk sigorta sistemi özel güvenlik görevlilerini de kapsama alacak şekilde genişletilmeden, muğlâk düzenlemeler ile ifade edilen teminat dışı haller netliğe kavuşturulmadan, poliçe ücretlendirme politikalarındaki belirsizlik giderilmeden sektöre bir faydası olmayacak gibi duruyor.

Özel güvenlik hizmetlerinde üstlenilen adli ve idari nitelikteki görevin yüklediği riske rağmen yetkilerin varlığı-yokluğu halen tartışma konusudur. Otuzbeşbin adet uzun ve kısa namlulu (5) silah taşıyarak görev yapan özel güvenlik görevlilerinin 5188/7 (k)’ya göre silah kullanma yetkisi söz konusu değildir. Bu maddede açıklanan ve TCK/25’e gönderme yapılan yetki özel güvenliğe tanınmış bir yetki olmayıp hepimiz için geçerli meşru müdafaa hakkıdır. Silah kullanma yetkisi bakımından ya mülga 2495/10 ncu maddesine (6) benzer bir düzenleme yapılmalı ya da taşınan bu silahlar bir an önce toplanmalıdır.

Kanun koyucunun tanıdığı kısıtlı yetki ile adli bir olaya müdahale ederken yaralanan, sakatlanan veya öldürülen sigortalı özel güvenlik görevlileri hakkında “İş Kazası Formu” düzenlenmesinden ziyade yasadaki “tazminat” başlıklı maddede yer alan ayrımcılık giderilmeli, geçici maluliyet hallerinde de tazminat ödemesi sağlanmalıdır.

Özel güvenlik eğitiminde kullanılan ders kitapları fiziksel ve eğitsel özellikleri bakımından, görsel tasarım, dil ve konu anlatımı yönünden standarda kavuşturulmalı, tavsiye kararı alınmış farklı kitap tedarikinden ziyade federasyonun yayınlayacağı tek bir kitabın kullandırılması temin edilmelidir.

Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun’un 5 nci madde son fıkrasının ilk cümlesi yanı sıra 6 ncı maddesinde ifade edilen üst araması bu kanuna ait yönetmeliğin 10 ncu maddesindeki düzenlemelerin 5188 sayılı kanun ile uyumlu hale getirilmesi için yeniden ele alınması gereklidir.

Genel kolluk ile ilişki ve işbirliğini geliştirecek çalışmalar bir an önce gündeme alınarak adli bir olaya el koyan personelimizin yakaladığı şüphelilerle birlikte tanık sıfatıyla bilgisine başvurmak amacıyla ancak görev yeri terk ettirilerek ifade vermeye götürülmesi konusu daha sağlıklı bir yapıya kavuşturulmalıdır.

3-İş yasası ile örtüşmeyen ihale mevzuatı ve dokümanları:
Kamu alımlarını düzenleyen 4734 sayılı Kanun altı yıl içinde çok sayıda değişikliğe uğramıştır. 5812 sayılı Kanunla değişik 4734 ve 4735 sayılı Kanunlar çerçevesinde hazırlanan Uygulama Yönetmeliği ve ekleri 4/3/2009 tarihli ve 27159 sayılı Mükerrer Resmi Gazete’de yayımlanarak 5/3/2009 tarihinde yürürlüğe girmişse de yüksek meblağda İPC öngörüldüğü, işveren yetkisinin tamamen elinden alındığı, tahakkuka bağlanacak hakediş dosyasının inceleme süresinin belirlenmediği ihale dokümanları hazırlanmasına engel nitelikte değildir. Bu durum hizmetin yürütülmesinden kimi eksiklerin görmezden gelinmesine, ticari faaliyetlerin engellenmesine kadar bir takım olumsuzlukların devam edeceğine işarettir.

Yaklaşık maliyetin hesaplanmasına dair kriterlere baktığımızda; karşımıza kıdem tazminatı ve ücretli yıllık izin maliyetinin yine görmezden gelindiği gerçeği çıkmaktadır. HAUY’nin Yaklaşık maliyet başlıklı 12. Maddesi kıdem tazminatı ve izin ücretlerini kapsayacak derinlikte genişletilmeden sektör işverenleri bu maliyet bedelinden sorumlu tutulacaktır. Mükerrer ödenir endişesiyle kıdem tazminatı tutarı hesaplanarak teklif verilemediği, aşırı düşük teklif açıklamasında dikkate alınmayan, ayrı bir teklif bileşeni olarak değerlendirilmeyen, yaklaşık maliyet hesap cetvelinde yer almayan kıdem tazminatı konusu %3 sözleşme gideri ile örtbas edilecek kadar basit değildir.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı çalışma hayatında huzuru sağlamak ve ihale mevzuatının ortaya çıkardığı iş yasasına aykırılıkları önlemek adına artık devreye girmek zorundadır.

İşçinin kazanılmış hakkı olan yıllık izin ücreti ve kıdem tazminatı dikkate alınmadan ihale dokümanı hazırlanması ve sonuçlandırılması 4857 Sayılı İş Yasasına aykırı kabul edilmeli, Kıdem Tazminatı Fon Yasa Tasarısı biran önce gündeme getirilmeli, sigortalı çalışanlar ve işverenlerin gelecek endişesi ortadan kaldırılmalıdır.

Alper UZUNGÜNGÖR
Özefe Güvenlik
Kurucu Müdür, Yönetici

_________________________________________________
(1) Özel Güvenlik Bağımsız Meslek Dergisi, Sayı:27, Sayfa:25
(2) 5510 sayılı Kanunun “Prim ve idari para cezası borçlarının hak edişlerden mahsubu, ödenmesi ve ilişiksizlik belgesinin aranması” başlıklı 90 ıncı maddesi gereği yayınlanan Sosyal Güvenlik Kurumu Prim ve İdari Para Cezası Borçlarının Hak Edişlerden Mahsubu, Ödenmesi ve İlişiksizlik Belgesinin Aranması Hakkında Yönetmelik
(3) Özel Güvenlik Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları 26.02.2005 tarih ve 25739 sayılı R.G. yayınlanmıştır.
(4) Özel Güvenlik Mali Sorumluluk Sigortası Tarife ve Talimatı Tebliği 26.03.2006 tarih ve 26123 sayılı R.G. yayınlanmış, 27.03.2007 tarih ve 26475 sayılı R.G. yayınlanan tebliğ ile "A. Tarife" başlıklı maddesi değiştirilmiştir.
(5) Özel Güvenlik Bağımsız Meslek Dergisi, Sayı:27, Sayfa:25
(6) Mülga 2495’in 10 maddesi “Özel güvenlik teşkilatı personeli, görev alanları içinde bu kanunla verilmiş görevlerini yaparken silah taşıma ve 2559 Sayılı Polis Vazife ve Selahiyet Kanuna göre silah kullanma yetkisine sahiptir” şeklindedir.